نەخۆشییە دەروونییەکان کاردەکەنە سەر بیرکردنەوە، هەست و ڕەفتاری مرۆڤ و دروستبوونی ناڕەحەتی بۆ کەسەکە دەکەن.

نەخۆشییە دەروونییەکان (Mental Illnesses)
 
کۆمەڵێک بارودۆخی تەندروستین کە کاردەکەنە سەر بیرکردنەوە، هەست و ڕەفتاری مرۆڤ. ئەم نەخۆشییانە دەبنە هۆی دروستبوونی ناڕەحەتی بۆ کەسەکە و ڕەنگە کار بکەنە سەر توانای ئەنجامدانی کارە ڕۆژانەکان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی.
* جۆرە باوەکانی نەخۆشییە دەروونییەکان نەخۆشییە دەروونییەکان زۆر و جۆراوجۆرن، بەڵام باوترینیان ئەمانەن:
* خەمۆکی (Depression): هەستکردنێکی بەردەوام بە دڵتەنگی، بێهیوایی و نەمانی ئارەزوو بۆ ئەو کارانەی کەسەکە پێشتر حەزی لێیان بووە.
* دڵەڕاوکێ (Anxiety Disorders): ترس و نیگەرانییەکی زۆر و بەردەوام لە دۆخە ئاساییەکان، وەک (دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی یان فۆبیا).
* نەخۆشی دوو جەمسەری (Bipolar Disorder): گۆڕانی توند لە میزاجدا، کە کەسەکە ماوەیەک زۆر چالاک و دڵخۆشە (مانیا) و ماوەیەکیش لە خەمۆکییەکی قووڵدا دەبێت.
* وەسوەسە (OCD): بیرکردنەوەی دووبارە و ناچاری (وەک ترس لە پیسی) کە وا لە کەسەکە دەکات کارێکی دیاریکراو زۆر دووبارە بکاتەوە (وەک دەست شتن).
* پەرێشانی پانیک (Panic Disorder) بریتییە لە سەرهەڵدانی لەناکاوی ترسێکی زۆر و توند، بێ ئەوەی مەترسییەکی ڕاستەقینە لەئارادا بێت. ئەم حاڵەتە پێی دەوترێت "هێرشی پانیک" (Panic Attack
 
*هۆکارە سەرەکییەکان*
هیچ هۆکارێکی تاقانە نییە، بەڵکو زۆربەی کات تێکەڵەیەکە لەم فاکتەرانە:
* بۆماوەیی: هەبوونی مێژووی نەخۆشییەکە لە خێزاندا.
* بایۆلۆژی: تێکچوونی ماددە کیمیاییەکانی مێشک (وەک سێرۆتۆنین و دۆپامین).
* ژینگە: ئەزموونی ناخۆش لە منداڵیدا، سترێسی زۆر، یان لەدەستدانی کەسێکی نزیک.
 
*نیشانە گشتییەکان*
ئەگەر ئەم نیشانانەت تێدا دەرکەوت بۆ ماوەیەکی درێژ، باشترە سەردانی پزیشک بکەیت:
* گۆڕانی کتوپڕ لە خەو و خواردن (زۆر یان کەم).
* دوورکەوتنەوە لە خەڵک و هاوڕێیان.
* هەستکردن بە ماندوێتییەکی بێ هۆکار و کەمی وزە.
* بیرکردنەوە لە ئازاردانی خۆت.
* نەمانی توانای تەرکیز کردن.
**زۆربەی نەخۆشییە دەروونییەکان
بەوەرگرتنی چارەسەری دەروونی یان دەرمان، یان هەردووکیان پێکەوە، بە ڕێژەیەکی زۆر باش بەرەو باشتربوون دەچن.